Ομιλία Προέδρου ΓΣΕΒΕΕ κ. Γ. Καββαθά στο 1ο Forum Κοινωνικών Φορέων

Αθήνα, 30 Μαΐου 2017

Αγαπητοί εκπρόσωποι των κοινωνικών και παραγωγικών φορέων,

Θα ήθελα να συγχαρώ πρωταρχικά την ηγεσία της Ανώτατης Γενικής Συνομοσπονδίας Συνταξιούχων Ελλάδας, που ως πρώτη μεταξύ ίσων, ανέλαβε αυτή την αξιέπαινη πρωτοβουλία και μας κινητοποίησε όλους για τη διοργάνωση του 1oυ Forum Κοινωνικών Φορέων. Μέσα από το Forum, καλούμαστε μαζί να συγκεντρώσουμε και ενώσουμε τις φωνές των κοινωνικών εταίρων, προς μια κατεύθυνση διατύπωσης μιας ισχυρής φωνής ανησυχίας και δημιουργίας για τις προοπτικές της χώρας. Ασφαλώς χαιρετίζω τη συμμετοχή όλων των φορέων που συνέβαλλαν ο καθένας με τις δυνάμεις τους στο εγχείρημα αυτό. Αναμφίβολα, σήμερα δίνουμε το πρώτο λάκτισμα, εγκαινιάζουμε μια προσπάθεια και υποσχόμαστε ότι αυτή θα έχει μέλλον με διατύπωση προτάσεων, θέσεων, με παρεμβάσεις στο δημόσιο διάλογο.

Η ιστορία έχει δείξει, ότι ο κατακερματισμός της κοινωνίας, η διαίρεση με βάση τα μικροπολιτικά συμφέροντα, η περιχαράκωση στο μικροεπίπεδο, ήταν πάντα απαρχή, η αφετηρία επώδυνων ιστορικών γεγονότων για τη χώρα. Άλλωστε, δεν ήταν λίγες οι φορές, στην πολύ πρόσφατη ιστορία εφαρμογής των μνημονιακών πολιτικών, που όλοι μας γίναμε δέκτες ενός ιδιότυπου κοινωνικού αυτοματισμού, που μας κουνούσε το δάχτυλο για τις παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας και της παραγωγικής δομής, αλλά στο τέλος πρότεινε ως λύση την αυτοκαταστροφή μας, αλλά όχι την δημιουργική ανασύνθεση. Έτσι, ανάλογα με την ατζέντα του δημόσιου διαλόγου, άλλοτε ήταν υπεύθυνος για την ελληνική κρίση ο συνταξιούχος, άλλοτε η μικρή επιχείρηση και οι επαγγελματίες, άλλοτε ο δημόσιος υπάλληλος, άλλοτε τα σώματα ασφαλείας, άλλοτε οι δάσκαλοι και οι δικαστές. Σήμερα, γίνεται περισσότερο προφανές από ποτέ, ότι αυτός ο φαύλος κύκλος κοινωνικού αυτοματισμού πρέπει να σπάσει και στη θέση του πρέπει να θέσουμε μια ειλικρινή όσο και επώδυνη κάποιες φορές ατζέντα για την πορεία της χώρας, με μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται,  που να είναι όμως προσαρμοσμένες στις ανάγκες τη ελληνικής κοινωνίας, με στοχοθεσία και όραμα.

Η σημερινή εκδήλωση, ευελπιστούμε να είναι η αφετηρία πρόκλησης μιας ουσιαστικής ζύμωσης στα δημόσια πράγματα, που θα οδηγήσει σταδιακά στους απαραίτητους θεσμικούς πολιτικούς και κοινωνικούς μετασχηματισμούς, οι οποίοι απαιτούνται για να περάσει η χώρα σε μια νέα εποχή ανάπτυξης και αυτοτέλειας- δε μιλώ για αυτονομία και επάρκεια, διότι σε περιόδους σαν τη σημερινή με τη διεθνή πολυπλοκότητα και την παγκοσμιοποίηση, είναι μάταιο να αναζητούμε λύσεις από το παρελθόν, όντας περίκλειστοι σε ένα δικό μας κόσμο. Με τη σημερινή πρωτοβουλία  ενότητας, δίνουμε το παράδειγμα στα πολιτικά κόμματα, τη ζώσα κοινωνία, όλους τους παραγωγικούς φορείς για να δημιουργήσουμε τους όρους, με αίσθημα εθνικής ευθύνης και κοινωνικής ευαισθησίας, για ένα νέο μοντέλο διαλόγου και διαβούλευσης για τα πραγματικά προβλήματα της χώρας, για ένα νέο μοντέλο αναζήτησης λύσεων. Σκοπός προφανώς δεν είναι η μετεξέλιξη της δράσης αυτής σε ένα νέο πολιτικό φορέα, ούτε η κατάργηση της συνδικαλιστικής μας αυτοτέλειας. Ούτε δηλώνουμε ότι διαθέτουμε τις λύσεις για κάθε ζήτημα και πρόβλημα που απασχολεί τη χώρα.  Τουναντίον, στόχος αυτής της εκδήλωσης είναι να θέσει το πλαίσιο και τις προτεραιότητες για να προχωρήσουμε συντεταγμένα και ενωμένοι, διαμορφώνοντας τους όρους κοινωνικής και παραγωγικής ανασυγκρότησης στη μετά μνημονίων Ελλάδα (όταν αυτό συμβεί, και ευχόμαστε να γίνει το συντομότερο). 

Γιατί, αγαπητοί συνάδελφοι, δεν αποκλείεται όταν κάποτε φτάσει η στιγμή της απαλλαγής από τα επαχθή δεσμά των δανειστών και των μνημονίων, όντας απροετοίμαστοι για την ελευθερία δράσης και αυτοπροσδιορισμού, να βρεθούμε ακόμη μια φορά στη δυσάρεστη θέση να αναφωνήσουμε όπως ο ποιητής «Και τι θα γίνουμε χωρίς μνημόνιο;», «Και τι θα κάνουμε χωρίς επιτήρηση;». Και το χειρότερο σενάριο είναι αυτό ακριβώς, μιας χώρας και ενός λαού που συνεχώς  θα ετεροπροσδιορίζεται, μιας χώρας με τάσεις φυγής από τις ευθύνες της.

Κυρίες και κύριοι,

Η ελληνική κοινωνία και οικονομία βρίσκονται για ακόμη μια φορά παγιδευμένες στις Συμπληγάδες πέτρες μιας συνεχούς διαπραγμάτευσης με τους πιστωτές, μιας διαπραγμάτευσης που κάθε φορά, ανεξάρτητα από τα κόμματα που κυβερνούν, επιβαρύνει τις συνθήκες ζωής των Ελλήνων πολιτών, απαξιώνει τις ελληνικές επιχειρήσεις, αποδυναμώνει την παραγωγική βάση. Με βάση τα επίσημα στοιχεία, αλλά και με βάση αυτό που βιώνουμε καθημερινά, δεν υπάρχει ανάλογο φαινόμενο παγκοσμίως σε καιρό ειρήνης, κατά το οποίο σημειώθηκαν τόσο μεγάλες θυσίες από τους πολίτες και τον παραγωγικό ιστό μιας χώρας. Το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 27%, ενώ στη Συρία κατά 23%. Οι επιχειρήσεις μειώθηκαν κατά 25%, η κοινωνική προστασία υποβαθμίστηκε, οι άνεργοι αυξήθηκαν,

Ο κάθε φορέας έχει βιώσει τόσο σε επίπεδο βάσης, αλλά και σε επίπεδο διαβούλευσης με τους διεθνείς φορείς και πιστωτές, τη βαθιά δυσπιστία και απογοήτευση της κοινωνίας για το μέλλον  και τις λύσεις που επιβλήθηκαν. Η κρίση δεν ανέκυψε μόνη της, αλλά και οι επιπτώσεις των πολιτικών που ασκήθηκαν, διεύρυναν τα προβλήματα σε υπερθετικό βαθμό. Τόσο το πολιτικό προσωπικό, όσο και οι κοινωνικοί φορείς αποτύχαμε να δώσουμε λύσεις, δεν καταφέραμε να ακουστούμε, αποτύχαμε να ορίσουμε όπως αναφέρει και η διακήρυξη το δικό μας πλαίσιο- τις δικές μας πράσινες γραμμές- για την ανασυγκρότηση της χώρας. Ασφαλώς, στην πορεία των πραγμάτων οι κοινωνικοί εταίροι απαξιώθηκαν de facto, είτε σε επίπεδο ρύθμισης (πχ συλλογικές διαπραγματεύσεις), είτε σε επίπεδο διαβούλευσης (εργαλειοθήκη ΟΟΣΑ, νομοσχέδια που εισάγονταν με τη μορφή κατ’ επείγοντος). Οι διεθνείς θεσμοί, τα λόμπι ουσιαστικά υποκατέστησαν συλλήβδην όλες τις λειτουργίες που επιτελούσαν οι κοινωνικοί εταίροι και οι κοινοβουλευτικές ομάδες, ενώ ταυτόχρονα συρρίκνωσαν το χρόνο και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης ήταν λιγότερη δημοκρατία,  προχειρότητα στις αποφάσεις και η κατ’ επίφαση διαφάνεια. Ατέλειωτες διαβουλεύσεις, χωρίς ποτέ να λαμβάνονται υπόψη αυτά που κατέθετε η συντριπτική πλειονότητα των κοινωνικών εταίρων. Αυτή η διαδικασία υποκατάστασης οδήγησε το πολιτικό προσωπικό σε ταχείες διαδικασίες αποσύνθεσης και αναλωσιμότητας και τους πολίτες σε παραίτηση από συνδικαλιστική και συλλογική δράση. Είναι σαφές ότι αυτή την πορεία των πραγμάτων, έχουμε χρέος να αντιστρέψουμε, παρά το σημαντικό βαθμό περιθωριοποίησης του πολιτικού συστήματος και του συνδικαλιστικού κινήματος.

Οι κοινωνικοί φορείς αναλάβαμε σήμερα μια πρωτοβουλία να επανασυστηθούμε στη βάση της ελληνικής κοινωνίας, να χτίσουμε εμπιστοσύνη και να επαναφέρουμε τη χαμένη επικοινωνία μεταξύ μας, να συγκροτήσουμε ένα λόγο υπέρβασης της κρίσης και νέας δημιουργίας.  Είναι αλήθεια ότι στις εισηγήσεις των κοινωνικών φορέων που κατά καιρούς έχουν κατατεθεί στο δημόσιο διάλογο μπορεί κανείς να εντοπίσει αρκετές ανεπεξέργαστες προτάσεις, μπορεί όμως και να βρει πραγματικά διαμάντια για την καλύτερη και αποτελεσματικότερη οργάνωση της δικαιοσύνης, της επιχειρηματικότητας, του χρηματοπιστωτικού τομέα και των κόκκινων δανείων, του ασφαλιστικού συστήματος, και της ανεργίας. Η εμπειρία μας ως ΓΣΕΒΕΕ ήταν ότι πολλές από τις προτάσεις μας να υιοθετούνται από την αξιωματική αντιπολίτευση, και ως εκ θαύματος να αγνοούνται όταν τα κόμματα αναλάμβαναν την εξουσία. Επιπρόσθετα, υπήρξαν νομοσχέδια που αυτοαναιρέθηκαν σε ελάχιστο διάστημα, ενώ είχαν συμφωνηθεί από όλους. Αντίστοιχες εμπειρίες μπορεί να μοιραστούν και οι άλλοι φορείς, ο καθένας στον τομέα παρέμβασης του. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μέσα στην περίοδο της κρίσης, απωλέσαμε μέρος της επιρροής στην κοινωνία και το δημόσιο διάλογο, αλλά γίναμε σοφότεροι, πιο έμπειροι, πιο εξωστρεφείς, παράξαμε νέες ιδέες και εναλλακτικές προτάσεις.

Κυρίες και κύριοι,

Αυτή η πρώτη ύλη, είναι η βάση για το εγχείρημα ενότητας, είναι η αφετηρία για την ανασύνθεση και ενεργοποίηση της κοινωνίας των πολιτών. Στο επόμενο διάστημα θα κληθούμε να συγκεράσουμε τις αντιλήψεις μας, για να διαμορφώσουμε ένα ελάχιστο πλαίσιο εθνικής στρατηγικής υπό το πρίσμα των φορέων που εκπροσωπούμε. Ο σκοπός της πρωτοβουλίας μας είναι συμβολικός αλλά και πραγματικός: από τη μια θα δώσουμε ένα υπόδειγμα πολιτικής και κοινωνικής συμπεριφοράς, από την άλλη θα είμαστε προετοιμασμένοι να προτείνουμε και να διεκδικήσουμε απτές πολιτικές.  Τα πεδία παρέμβασης είναι πολλά: κοινές προτάσεις σε νομοθετικό επίπεδο, κοινές δράσεις για την αντιμετώπιση ακραίων κοινωνικών συνθηκών (πχ είναι καίριο το ζήτημα με τις συντάξεις χηρείας), πρωτοβουλίες για την παραγωγική ανασύνταξη (πχ συνέργιες ελληνικής παραγωγής με τις ένοπλες δυνάμεις) και άλλες πτυχές της οικονομικής πολιτικής στις οποίες απαιτείται σύζευξη επιστημονικής και συνδικαλιστικής δράσης (πχ πτωχεύσεις επιχειρηματιών, οφειλές νοικοκυριών-πολιτών).

Η χώρα βρίσκεται σε ένα κατώφλι σημαντικών ιστορικών αλλαγών. Όχι μόνο πρέπει να απαλύνει τις δυσμενείς επιπτώσεις των μνημονιακών πολιτικών, αλλά και να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της περιρρέουσας ατμόσφαιρας στο διεθνές και εγχώριο περιβάλλον, οι οποίες συχνά εκφράζονται με ακραίο τρόπο (βλέπετε τρομοκρατία, πολιτική βία, μεταναστευτικό, νέα αρχιτεκτονική συμμαχιών, άμβλυνση εθνικής κυριαρχίας κλπ). Χρέος μας είναι η παρέμβαση στο δημόσιο διάλογο, να δημιουργήσει όρους προόδου για το πολιτικό σύστημα, τη συλλογική έκφραση της κοινωνίας, τους πολίτες, τη νέα γενιά. Σήμερα κάνουμε το πρώτο μικρό σταθερό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή και έχω την πεποίθηση ότι θα ακολουθήσουν και άλλα αποφασιστικά βήματα. Ως Πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ θα στηρίξω την προσπάθεια αυτή τεχνικά, πολιτικά, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Σας ευχαριστώ.