ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΣΕΒΕΕ ΕΠΙ ΤΟΥ σχεδίου νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας «Τροποποίηση ν. 2939/2001 για την εναλλακτική διαχείριση των συσκευασιών και άλλων προϊόντων, προσαρμογή στην οδηγία 2015/720/ΕΕ, ρύθμιση θεμάτων του Ελληνικού Οργανισμο

Με το Σ/Ν που κατατίθεται στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, τροποποιείται ουσιαστικά ο Ν. 2939/2001 για την οργάνωση της διαλογής στην πηγή και της ανακύκλωσης στην χώρα. Η αναγκαιότητα της τροποποίησης είναι προφανής, τόσο στο πλαίσιο των σύγχρονων εξελίξεων σχετικά με τη διαχείριση αποβλήτων και την εισαγωγή νέων τεχνολογιών, όσο και στο πλαίσιο των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η χώρα ως εταίρος και συμμέτοχος στη χάραξη των ευρωπαϊκών πολιτικών για το περιβάλλον, την κλιματική αλλαγή και την ενεργειακή αποδοτικότητα.

Είναι σαφές ότι ο Νόμος 2939/01 όπως ισχύει, είναι παρωχημένος καθώς δεν υιοθετεί τις βασικές αρχές της οδηγίας 2008/98/ΕΕ περί αποβλήτων και της κυκλικής οικονομίας και χρήζει προσαρμογής. Με την υπ΄αρ. 49/15.1.2015 Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου, εγκρίθηκε το νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) και το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Πρόληψης Δημιουργίας Αποβλήτων. Με βάση αυτό θα πρέπει και η κείμενη νομοθεσία για την ανακύκλωση να εναρμονίζεται με τις νέες στρατηγικές, πολιτικές και στόχους.

Εκ των πραγμάτων και μέσω της σωρευμένης εμπειρίας, συνάγεται ότι η μέχρι πρότινος άνω των δέκα ετών λειτουργία των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης (ΣΕΔ), τα οποία εγκρίθηκαν από την πολιτεία με σκοπό την οργάνωση της χωριστής συλλογής και ανακύκλωσης, ανέδειξε σειρά δυσλειτουργιών και αναποτελεσματικοτήτων. Συνολικά, κρίνεται ότι τόσο η πολιτεία όσο και οι φορείς δεν κατάφεραν να ικανοποιήσουν, εν μέσω  κρίσης ασφαλώς, τους φιλόδοξους στόχους που είχαν διακηρύξει.

Ο βασικός σκοπός του Ν/Σ είναι η μείωση της τελικής διάθεσης των αποβλήτων μέσω της ενθάρρυνσης της επαναχρησιμοποίησης, της ανάκτησης των υλικών και της ανακύκλωσης. Προβλέπεται επίσης ο διαχωρισμός των αποβλήτων στην πηγή, ως του πλέον δόκιμου τρόπου συλλογής, ώστε να επιτυγχάνεται υψηλό επίπεδο ανακύκλωσης και ανάκτησης υλικών. Στρατηγική κατεύθυνση του ν/σ μεταξύ άλλων  θα πρέπει να είναι  η συνδυαστική βελτιστοποίηση τεσσάρων βασικών συνθηκών, όπως η επίτευξη των στόχων ανακύκλωσης, η μετακύλιση της επιβάρυνσης σε εκείνους που πραγματικά ρυπαίνουν, η ελαχιστοποίηση των εισφορών και η μεγιστοποίηση οφέλους στην εθνική οικονομία.

Επί των άρθρων,

- Οι ρυθμίσεις για τις λειτουργίες των φορέων διαχείρισης και τα ασυμβίβαστα που προκύπτουν από τις νέες διατάξεις, εξυπηρετούν το στόχο της διαφάνειας και αποφυγής σύγκρουσης συμφερόντων (άρθρο 4), όμως η αποτελεσματικότητα της ρύθμισης θα αξιολογηθεί στην εφαρμογή του μέτρου. Ορισμένοι περιορισμοί σχετικά με το διοικητικό κόστος λειτουργίας ενδέχεται να πρέπει να αναθεωρηθούν για να παράσχουν μεγαλύτερη ευελιξία.

- Σχετικά με τη διάταξη για τον περιορισμό χρήσης της πλαστικής σακούλας (άρθρο 6), θεωρούμε ότι κινείται προς την σωστή κατεύθυνση καθώς λαμβάνει υπόψη τόσο τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής πραγματικής οικονομίας όσο και την ανάγκη προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Οφείλουμε δε να τονίσουμε ότι η πρόσφατη έκδοση της ΚΥΑ (2812/ 10-08-2017) εκ μέρους των Υπουργείων Περιβάλλοντος και Ανάπτυξης, δεν καλύπτει τα αιτήματα των παραγωγικών φορέων και των μικρών επιχειρήσεων, έτσι όπως διατυπώθηκαν στην πρότερη διαβούλευση με τα τεχνικά κλιμάκια του Υπουργείου. Πριν την εφαρμογή του μέτρου, θα ήταν χρήσιμη ωστόσο η έναρξη εκστρατείας ευαισθητοποίησης μέσα από δράσεις για την άμεση επιδότηση των υλικών συσκευασίας (για παράδειγμα 2 δωρεάν σακούλες διαρκείας σε όλα τα νοικοκυριά), για να διαμορφωθεί το κατάλληλο περιβάλλον αποδοχής και πλαίσιο θετικής συμμόρφωσης από όλους τους εμπλεκόμενους. Επίσης, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την εισαγωγή αντίστοιχων διατάξεων ότι το γραφειοκρατικό κόστος συμμόρφωσης είναι δυσανάλογα υψηλό για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις σε σχέση με τις μεγάλες. Άλλωστε, τα στοιχεία δείχνουν ότι η αύξηση της χρήσης του αριθμού σακουλών δε σχετίζεται με τον αριθμό των επιχειρήσεων, αλλά με τη διάρθρωση της κατανάλωσης.

- Αναφορικά με τη λειτουργία του ΕΟΑΝ, είναι σημαντικός ο νέος αναβαθμισμένος στρατηγικός ρυθμιστικός και εποπτικός ρόλος (άρθρο 5 και 10, και 17), όμως αποτελεί παράλειψη η απουσία από τα όργανα διοίκησης, εκπροσώπων των επιχειρήσεων (άρθρο 20, άρθρο 24 στο Ν2939/2001), οι οποίες καλούνται να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις του νομοσχεδίου, και οι οποίες γνωρίζουν καλύτερα το πλαίσιο ανταγωνισμού και διακίνησης εμπορευμάτων στη χώρα. Ασφαλώς, η συμμετοχή στην επιτροπή διαβούλευσης θα έχει γνωμοδοτικό χαρακτήρα, αλλά δε θα υπάρχει δυνατότητα άμεσης παρακολούθησης των αποφάσεων και των συνεπειών αυτών. Η ΓΣΕΒΕΕ θεωρεί δέον να προβλεφθούν θέσεις στο ΔΣ της ΕΟΑΝ εκ μέρους των κοινωνικών εταίρων.

- Αναφορικά με τον ελεγκτικό μηχανισμό, φαίνεται σωστή η πρόθεση για ενίσχυσή του που είναι απαραίτητο για την διαμόρφωση υγιούς ανταγωνισμού. Ωστόσο, με βάση την προτεινόμενη τροποποίηση τα καταστατικά των φορέων ΣΣΕΔ που λειτουργούν, θα πρέπει να προσαρμοσθούν ανάλογα με την προτεινόμενη τροποποίηση, μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών από την έναρξη ισχύος της ή και ένα μήνα για τα μέλη ΔΣ. Αν δεν καταστεί αυτό εφικτό τότε επιβάλλονται με απόφαση του ΕΟΑΝ τα αντίστοιχα πρόστιμα (1.000 έως και 30,000 ευρώ για κάθε μήνα καθυστέρησης εκπλήρωσης της υποχρέωσης αυτής), σε βάρος του φορέα ΣΣΕΔ. Θεωρούμε ότι η ισχύς της μεταβατικότητας θα πρέπει να αφορά μεγαλύτερο διάστημα για τις υφιστάμενες δομές καθώς φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο τα λειτουργούντα ΣΣΕΔ να προσαρμοσθούν σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα σε αυτή την υποχρέωση.

- Στο άρθρο 16, προβλέπεται η επιβολή κυρώσεων και προστίμων μεταξύ των άλλων και στα ΣΕΔ. Αντιθέτως, δεν υπάρχει καμιά πρόβλεψη ευθυνών για τον ΕΟΑΝ και την κεντρική διοίκηση (για παραλείψεις, μη εφαρμογή των διατάξεων για τις κυρώσεις κ.λπ.).